سايت ويروسي نيست
با توجه به اينكه سايت جامع علمي و فرهنگي راسخون توسط ويروس ياب NOD32 فيلتر شده است و سايت ما مطالبي را از اين سايت استفاده نموده است در صورتي كه اين ويروس ياب روي سيستم شما نصب باشد ممكن است سايت به درستي عمل نكند . جهت رفع اين مسئله اينجا كليك كنيد
 
امروز سه شنبه 11 شهریور 1393 / 6 ذیقعده 1435 / 2 سپتامبر 2014
 
 
 

مهد کودک خصوصی پگاه
پیش دبستانی مفتاح
بهشت قرآن
پسرانه مفتاح
پسرانه مفتاح 2
دخترانه مفتاح
دبیرستان-دوره اول پسرانه مفتاح
دبیرستان-دوره اول دخترانه مفتاح
دبیرستان-دوره دوم دخترانه مفتاح
دبیرستان-دوره دوم پسرانه مفتاح
مرکز زبانهای خارجی مفتاح
علوم کامپیوتر
آهسته گام
بارثاوا
مفتاح قائم (عج)
موسسه قرآنی مفتاح
موسسه فرهنگي قرآني حافظان وحي
انجمن نخبگان خراسان رضوی
مركز مشاوره احیا
اخلاص 21
جمعیت سبز ایران
انجمن علمي آموزشي معلمان ابتدايي
موسسه تعلیمی خصوصی علم و عرفان
موسسه تعلیمی خصوصی بعثت
موسسه آموزشی همای سعادت
لیسه پسرانه رضوی
لیسه دخترانه کوثر



 
مقام معظم رهبری: فهم درست و آگاهی فزاینده، اخلاص و خداجویی، ایثار و فداکاری، صبوری و ایستادگی، تلاش شما را سازنده و بالنده و ثمر آنرا ماندگار خواهد نمود

مدیریت آموزشی عمومی / مدیریت آموزشی / آرشیومقالات / ... /
تحقيق تنبيه بدني و تاثير آن در پيشرفت تحصيلي

دفعات نمایش: 8649

انسان در ادوار گوناگون زندگي ، چه در دورة خردسالي و نوجواني و چه بزرگسالي و پيري ( اعم از زن و مرد ) در معرض ارتكاب فساد و شر و بدي قرار داشته و همواره خطر رفتارهاي ناستودة اخلاقي وي را تهديد مي كند. موجودي چون انسان ـ كه از لحاظ شرافت و كرامت در تارك همه مخلوقات و پديده هاي متنوع هستي قرار دارد و موقع و مقامي در خور را احراز كرده ، كمال نسبي برخوردار است ، لذا هرگز نميتواند خويشتن را از صفات و افعال ناستوده ، تبرئه نموده و به اصطلاح تزكيه نفس نمايد:
 
   انسان در ادوار گوناگون زندگي ، چه در دورة خردسالي و نوجواني و چه بزرگسالي و پيري ( اعم از زن و مرد ) در معرض ارتكاب فساد و شر و بدي قرار داشته و همواره خطر رفتارهاي ناستودة اخلاقي وي را تهديد مي كند.

      موجودي چون انسان ـ كه از لحاظ شرافت و كرامت در تارك همه مخلوقات و پديده هاي متنوع هستي قرار دارد و موقع و مقامي در خور را احراز كرده ، كمال نسبي برخوردار است ، لذا هرگز نميتواند خويشتن را از صفات و افعال ناستوده ، تبرئه نموده و به اصطلاح تزكيه نفس نمايد:

 « من خويشتن را تبرئه نمي كنم زيرا آدمي ، انسان را سخت به كار بد وا مي دارد و بدان فرمان مي دهد . »  (سوره يوسف آيه 53 )

      پس بشر از لحاظ پاكي و ناپاكي و ارتكاب خير و شر ، در درجات نسبي و مراحل متفاوت كمال و نقص قرار دارد. در موضوعات مربوط به تربيت كودكان تنبيه بدني از مباحثي است كه موجب اختلاف نظر بين طرفداران و مخالفان تنبيه بدني در امر تربيت گرديده است. عده اي از علماي تعليم و تربيت با تكيه بر علوم روان شناسي تنبيه را روشهاي خشن و نامطلوب توصيف كرده و با توجه به مشكلات و زيانهاي ناشي از اين روش توصيه نموده اند تا هرگز به عنوان يك شيوة آموزشي مورد استفاده قرار نگيرد زيرا : 1- موقتي بودن اثر تنبيه در كاهش رفتار نامطلوب   2- ايجاد انزجار و نفرت در تنبيه شونده نسبت به تنبيه كننده        3- ايجاد روحيه پرخاشگري در تنبيه شونده      4- كودكان را ترسو به بار مي آورد و به وسيله تنبيه شخصيت كودك در هم شكسته مي شود ( گنجي 1371 )

      در برابر اين گروه دسته ديگري قرار دارند كه تنبيه را امري واجب براي رشد و يادگيري كودك دانسته و آنرا لازم و ضروري مي دانند واقعيت اين است كه هر كدام از نظرات ارائه شده از سوي موافقين و مخالفين چهره اي از حقيقت را داراست و نفي و اثبات مطلق هر يك به تنهايي مي تواند به انكار بديعيات امور ملموس بيانجامد. با اين همه آشنايي با تعريف و مفهوم تنبيه از ديدگاه روان شناسي و علماي تعليم و تربيت ، بهتر است گفته شود كه تنبيه عبارت است از اعمال محرك آزار دهنده به دنبال يك رفتار نامطلوب براي كاهش احتمالي آن رفتار. در نظام تربيتي اسلامي اصل تنبيه به معني سازندگي و هدايت كنندة كودكان يعني دادن آگاهيهاي لازم و روشنگري و وعظ با تكيه بر فطرت ( رضائي 1374 )

      لذا با درك اين مطلب و احساس مشكل فوق الذكر ، اين سئوال مطرح مي شود كه با توجه به سفارشات ديني و نتايج تحقيقاتي علماي تعليم و تربيت و همچنين داشتن منع قانوني ، چگونه است كه اين روش خشن همچنان در خانه ها و مدارس ادامه دارد. اين تحقيق در جستجو$8A يافتن پاسخ معقول براي سئوال مذكور مي باشد.

 

 

 

 

بيان مسئله
       معلم مي كوشد تا با اتخاذ روش ها و تدابير خاص معلمي رفتارهاي كودكان را در جهت خاص شكل دهد. براي اين منظور و يا تغيير رفتار به اتخاذ شيوه هاي متعددي نيازمند است از اين جمله اين شيوه ها ارائه الگوي پند و موعظه ، تشويق ، تنبيه و غيره مي باشد . روشهاي تربيتي كه به كودكان اتخاذ مي شود از اهميت خاصي برخوردار است.

     روشهاي نادرست تربيتي از قبيل : توهين ، سرزنش ، عدم ارائه محبت و تنبيه بدني موجب عدم ارضاي نيازهاي اساسي كودك از قبيل احساس امنيت ، احساس ارزشمندي بودن ، احساس اعتماد به نفس و احساس استقلال خواهد شد.

     در مقابل عدم ارضاي اين گونه نيازهاي اساسي موجب عدم تعادل در وجود او شده و رشد همه جانبه به خصوص رشد رواني  و معنوي او را مختل مي كند و از او انساني با رفتارهاي نامتعادل و ناهنجار مي سازد. كه هم در زندگي فردي مشكلات فراوان دارد و هم در زندگي اجتماعي ناموفق است چنين افرادي در جامعه دست به انواع بزهكاريها مي زنند . و علاوه بر ايجاد هزينه هاي مختلف كه صرف رسيدگي به امور آنان ميشود امنيت و آرامش و آسايش را از جامعه سلب مي كنند و به لحاظ چنين مضراتي كه مدل اتخاذ شيوه ها ي نادرست است رفتار تنبيه شده پس از مدتي همچنان در فرد باقي مي ماند كه عامل تنبيه كننده حاضر و ناظر است . در حال كمون باقي مي ماند ولي به مجرد اينكه عامل تنبيه تضعيف شده و يا از ميان رفت آن رفتار مجدداً ظاهر ميگردد.

( سيف ،1371 )

 

       از عوارض جانبي نامطلوب تنبيه اين است كه احساس ناخوش آيند حاصل از تنبيه در لحظه تنبيه شدن از طريق شرطي شدن كلاسيك با شرايط تنبيهي و شخصي يا اشخاص تنبيه كننده تداعي مي شود و سبب انزجار تنبيه شونده از معلم يا تنبيه كننده مي گردد.

      مشكل ديگر استفاده از روش تنبيه آن است كه تنبيه كردن امر مسري است . روانشناسي تربيتي با شواهدي نشان مي دهند كساني كه شاهد تنبيه شدن افراد توسط ديگران بوده اند در مواقع ديگر خـود بـه تنبيـه كسـاني ديگـري اقـدام كـرده انـد. و دانش آموزان تنبيه شده بعداً شده بعداً تنبيه كننده از آب در آمده اند. بنابرين معلمي كه در حضور جمع ، دانش آموزان را تنبيه مي كند به آنها آموزش پرخاشگري ميدهند.

بارها مشاهده شده است كه كودكاني كه مرتباً از پدر و مادر و آموزگار خود كتك ميخورند در غياب آنها به كتك زدن فرزندان كوچكتر مي پردازند. در آزمايش بر روي حيوانات ، نشان داده شده است كه بر اثر ضربه الكتريكي بر حيوانات آنها را به جان همديگر مي اندازد و به هم رفتار خصمانه انجام مي دهند.

      از نظر اسكينر راههايي وجود دارد كه مدام براي احتراز از تنبيه به آن متوسل ميشوند . شخص ممكن است به عوض انجام رفتار كه تنبيه به دنبال دارد به طريق ديگري به آن رفتار مي پردازد كه تنبيه به دنبال نداشته باشد، مانند خيال پردازي. همچنين شخص ممكن است با متوجه ساختن رفتار قابل تنبيه كه به چيزهايي كه نمي تواند تنبيه كننده باشند آن رفتار را جابجا سازد. مثلاً مي تواند نسبت به اشياء فيزيكي ، كودكان يا جانوران كوچك پرخاشگري كند. و يا شخص ممكن است كساني ديگري را كه رفتار قابل تنبيه انجام مي دهند ولي تنبيه نمي شوند مشاهده كند و به اين طريق خود را با آنها همانند مي سازد. همچنين شخص ممكن است رفتار ديگران را قابل تنبيه بداند و از اين راه تمايلات خود را فرافكني كند. علاوه بر اينها شخص كه به خاطر انجام رفتار تنبيه شده ممكن است با آوردن دليل براي خود با ديگران به منظور غير قابل تنبيه جلوه دادن رفتار خود دليل تراشي كند. مثل موقعي كه مي گويد كودك را به خاطر اصلاح او تنبيه مي كنند.

        يكي ديگر از عوارض جانبي نامطلوب تنبيه و ساير روشهاي تنبيهي تغيير رفتار اين است كه اگر اين روشها ادامه يابد شخص تنبيه شده ممكن است به فرد تنبيه كننده حمله ور شود. علي رغم عوارض جنبي اين شيوه بايد اعتراف كرد كه معلميني كه دست به عمل تنبيه مي زنند دو دسته اند آنهايي كه به عوارض آن واقف اند و دسته ديگري كه به مفيد بودن آن معتقدند حتي در بسياري از اوقات از اعتقاد خود دفاع مي نمايند و اين شعار را هميشه مدنظر قرار مي دهند كه « جور استاد به از مهر پدر مي باشد »

( مجوزي ، 1372 )

عواقب تنبيه بدني

1- كودك عادت مي كند در برابر زور و قلدري بدون چون و چرا تسليم شود و با اين منطق خو بگير كه زور قلدري پيروز است. هر وقت عصباني شدي بزن ، و باكي نداشته باش.

2- تنبيه بدني احياناً ممكن است در كودك عقده اي نسبت به اولياء و مربيان ايجاد كند و حالت طغيان و سركشي را در برابر اولياء در او برانگيزد.

3- كودك را ترسو مي كند. بوسيله كتك شخصيت كودك درهم شكسته مي شود و تعادل روحي او بر هم مي خورد و احتمالاً به بيماري رواني مبتلا گردد.

4- تنبيه بدني ، بچه ها را دروغگو بار مي آورد.

5- تنبيه بدني ، بچه ها را به حيله گري و رياكاري سوق مي دهد.

6- تنبيه بدني ، براي بچه ها رنج و تحقير به بار مي آورد.

7- تنبيه بدني ، در كودك افسردگي و بيماريهاي عصبي ايجاد مي كند.

8- تنبيه بدني ، كودك را به سمت خود آزاري مي كشاند.

9- تنبيه بدني ، كودك را به سوي ديگر آزاري مي كشاند.

10- تنبيه بدني ، كودك را به لجبازي وا مي دارد.

11- تنبيه بدني ، كودك را گوشه گير مي كند.

12- تنبيه بدني ، كودك را كند ذهن مي كند.

13- تنبيه بدني ، كودك را بي اراده و نسبت به ديگران بي تفاوت مي كند.

14- تنبيه بدني ، اطمينان و اعتماد به نفس را در بچه ها از بين مي برد.

15- تنبيه بدني ، حس كنجكاوي و ابتكار عمل را در بچه ها مي كشد.

16- تنبيه بدني ، كودك را كينه توز مي كند.

17- تنبيه بدني ، احترام و اعتماد كودك را نسبت به بزرگترها سلب مي كند.

18- تنبيه بدني ، كودك را دچار يأس و حرمان مي كند.

19- تنبيه بدني ، كودك را عاصي بار مي آورد.

20- تنبيه بدني ، اضطراب دائم را در كودك دامن مي زند.

21- تنبيه بدني ، در كودك سرپيچي و بي اعتنايي را همراه مي آورد.

22- تنبيه بدني ، بچه ها را اندوهگين و محزون مي كند.

23- تنبيه بدني ، شاديها را در كودك سركوب مي كند.

24- تنبيه بدني ، شهامت و غرور بچه ها را از بين مي برد.

25- تنبيه بدني ، نهايتاً به سلامت روحي و جسمي طفل ضربه مي زند. ( مجوزي ، 1372 )

ضرورت و اهميت تحقيق
       در فرهنگ ما ، معلم داراي قداست خاصي است حفظ حرمت اين ارزش در اصل حفظ ارزشهايي همانند معنويت رابطة معلمي و شاگردي خواهد بود. بكارگيري تنبيه بدني در امر تعليم و تربيت يكي از عواملي است كه مي تواند بر تيرگي روابط معلم و متعلم بيانجامد . و به جاي اينكه شاگرد بر معلم عشق بورزد و او را برتر از هر كس تصور كند كينه او را در دل جاي مي دهد. از سوي ديگر با توجه به نظر علما و دانشمندان تعليم و تربيت تحقيقاتي را كه انجام داده اند بين تنبيه بدني و پرخاشگري ، افسردگي و افت تحصيلي رابطه مستقيم وجود دارد. بديهي است كه در صورت حذف اين عامل از پيكره تعليم و تربيت ناهنجاري هاي مشكلات فوق نيز رو به كاهش خواهد گذاشت.

        در خصوص افت تحصيلي كه يكي از مشكلات حاد نظام آموزش و پرورش رسمي در ايران است. در صورتي كه تنبيه بدني را به عنوان عاملي در ايجاد يا افزايش افت تحصيلي بدانيم در صورت خودداري و پرهيز معلمان از اين روش خوشايند از هدر رفتن و ضايع شدن بخش عظيمي از هزينه ها و آموزش تكراري و هدر رفتن نيروي كار اضافه جلوگيري مي شود .

       صحبت با ترك تحصيل كنندگان مي تواند وسيله اي مناسب براي روشن شدن بخش عظيمي از علت هاي ترك تحصيل يا افت تحصيل باشد. عده اي زيادي از آنان عدم رغبت يا ترك تحصيل خود را ناشي از توهين و تحقير يا كتك كاري از طرف معلمان زمان تحصيل خود مي دانند . با توجه به جنبه هاي آموزشي عمل تنبيه اين نگرش و نگران كننده وجود دارد كه اين شيوه غلط و نادرست به نسلهاي ديگر منتقل شود. براي جلوگيري از اين امر بايد در مقطعي از زمان از آن جلوگيري كرد تا اين عادت ناپسند حذف گردد.

        همچنين با توجه به نتايج تحقيقات و مطالعات انجام شده در خصوص عوارض و صدمات جبران ناپذير تنبيه بدني و مشاهده رواج نسبي اين عمل در مدارس ، و نگراني از اينكه تداوم اين روش از طرف برخي از معلمان موجب نفرت دانش آموزان از معلم تنبيه كننده خواهد بود. در نتيجه روابط لطيف و معنوي معلم و شاگرد به كينه و كدورت تبديل مي شود. بر اساس همين ضرورت تصميم به اجراي اين پژوهش گرفته شده باشد كه بتوانم به ياري خداوند متعال و راهنمايي استاد بزرگوارم به عنوان طرح تحقيق واحد درسي در مركز آموزش عالي ضمن خدمت فرهنگيان علامه جعفري گرمي تقديم نمايم.

 

 

اهداف تحقيق
اهداف تحقيق عبارتند از :

1- بررسي كردن آثار سوء تنبيه ، چه تنبيه بدني و چه لفظي و غيره در تربيت و عدم
استفاده از آن در تربيت دانش آموزان

2- كسب آگاهي دقيق از ديدگاهها و نگرشهاي علماي تعليم و تربيت در مورد تنبيه بدني

3- كشف رابطه بين تنبيه بدني و اختلالات رفتاري دانش آموزان
4- ارائه پيشنهادات اصولي و سازنده جهت اصلاح و تجديد نظر در برنامه ها خصوصا در تربيت معلم با استفاده از يافته هاي تحقيق

5- كسب آگاهي از تاثيرات منفي تنبيه بدني در رفتار دانش آموزان

 

 

 

سوالات تحقيق
 

1- بين تنبيه و اختلالات رفتاري چه رابطه اي وجود دارد؟

2- ميزان تنبيه در تغيير رفتار ناپسند كودكان چگونه بايد باشد؟

3- آيا رعايت نكا$D8 مهم در انجام تنبيه در تغيير رفتار ناپسند كودكان تأثير دارد؟
4- آيا اعمال تنبيه در تغيير رفتار ناپسند كودكان هميشه نتيجه مثبت به دنبال خواهد داشت؟

 

 

 

تعريف نظري از موضوع
- بررسي تأثير تنبيه بدني در اختلالات رفتاري دانش آموزان مقطع ابتدايي

تعريف نظري تنبيه :

تنبيه در لغت به معني آگاه كردن ، هشدار دادن به افراد در انجام يك رفتار نامطلوب

( سيف ، 1371 )

تعريف عملي تنبيه :

عبارت است از اعمال محرك آزار دهنده به دنبال يك رفتار نامطلوب براي كاهش احتمالي آن رفتار نامطلوب و يا از بين بردن آن ( مصطفي ، 1373 )

اختلال رفتاري :

اختلال رفتاري به رفتارهايي در سازمان رفتاري يك فرد اطلاق مي شود كه داراي خصوصيات زير باشد:

1- فقدان يا نقص در ارزيابي صحيح از موقعيت هايي كه فرد با‌آن روبرو مي شود.

2- عدم انعطاف پذيري لازم در برابر  انتظارات و توقعات محيط اجتماعي .

3- عدم توانايي در بكارگيري مناسب استعدادها ، امكانات و نيروهاي فردي در برخورد با مشكلات

4- ايجاد رنجش و ناراحتي براي خود و اطرافيان

5- تكرار موارد بالا در زندگي روزمره ( روان شناسي – مرادي ، عليرضا ، 1370 )

انواع اختلالات رفتاري
1- تيك يا حركات زائد     2- دروغگوئي      3- دزدي      4- فرار        5- ترس مرضي

6- اختلالات جنسي        7- شب ادراري          8- انزوا طلبي          9- پرخاشگري

پيشينه نظري تحقيق
( مقدمه )

      انسان در ادوار گوناگون ، چه در دورة خردسالي و نوجواني و چه در بزرگسالي و پيري ، اعم از زن و مرد در معرض ارتكاب فساد و شر و بدي قرار داشته و همواره خطر رفتارهاي ناستودة اخلاقي وي را تهديد مي كند. و كمال مطلق و مبري بودن از صفات و افعال مذموم و ناروا ، مخصوص خدايي است كه آفرينندة جهان .

        موجودي چون انسان كه از لحاظ شرافت و كرامت در تارك همه مخلوقات و پديده هاي متنوع هستي قرار دارد و موقع و مقامي در خور احراز كرده ، از كمال نسبي برخوردار است . لذا هرگز نمي تواند خويشتن را از صفات و افعال ناستوده ، تبرئه نموده و به اصطلاح تزكيه نفس نمايد. بنابر اين از نظر اسلام و ائمه اطهار از تنبيه تنها در آن هنگام كه ديگر شيوه هاي سازنده و هدايت كننده موثر واقع نشود در حد ضرورت و همانند مصرف دارويي به همان ميزان مي توان بهره گرفت.

          با توجه به صدمات جبران ناپذيري كه ناشي از تنبيه بدني در گوشه و كنار ميهن اسلامي در مدارس رخ مي دهد و همچنين وزارت آموزش و پرورش با ارسال بخشنامه هاي متعدد تنبيه بدني را ممنوع اعلام داشته است كه معلمان بايد اكيداً و جداً از هرگونه تنبيه بدني خودداري نمايند. ولي باز هم در مدارس از اينگونه حركتها به چشم مي خورد.

قبل از آنكه در باره پيشينه موضوع تحقيق كه در زمينه تنبيه بدني انجام گرفته ، نظر قرآن و اسلام و ائمه اطهار و همچنين نظر روان شناسان تربيتي و علماي اسلامي را در مورد تنبيه بدني آشنا شده و سپس به چكيدة تحقيقاتي كه در زمينه تنبيه بدني توسط افراد ديگري در ايران انجام گرفته است پرداخته مي شود.

                                    نظر قرآن در مورد تنبيه :

« و جَزاو سيئهٌ مِثلها ، فَمَن عَفا و اَصلَحَ فَاَجرُهُ عَلَي الله اِنّهُ و لا يُحسِبُّ الظالِمين »

« پاسخ و مجازات بدي ، بدي مانند آن است. پس آنكه عفو كند و اصلاح نمايد اجر و مزد او با خداست كه او ستمكاران را دوست ندارد. »

          يعني عدالت در تعاليم اسلامي اقتضاء مي كند كه بايد تعدي و تجاوز را رفع كرد و جرمها را با مجازات متناسب پاسخ داد و عفـو و گـذشت حالت بالاتر از عدالت است . ( سوره شورا آيه 40 )

                       نظر اسلام در مورد تنبيه :

از ديدگاه اسلام معمولاً تشويق مقدم بر تنبيه است و تنبيه با رعايت موازين اسلامي كار بسيار دشواري است . و هر كس از عهدة آن بر نمي آيد. در اسلام معمولاً از تنبيه تنها در آن هنگام كه ديگر شيوه هاي سازنده و هدايت كننده موثر واقع نشود و در حد ضرورت و همانند دارويي به همان ميزان مي توان بهره گرفت . ( رضايي ، 1374 )

رسول اكرم (ص) مي فرمايد: « كودكان را دوست بداريد و با آنها رحيم و مهربان باشيد » در جاي ديگر مي فرمايد : « نسبت به كسي كه به او تعليم مي دهيد و نسبت به كسي كه از او علم و ادب مي آموزيد. نرم و ملايم و مهربان باشيد. » ( حجتي ، 1373 )

و همچنين از آن حضرت نقل شده است : «‌در تعليم تربيت مدارا كنيد و سخت گيري ننماييد زيرا معلم دانشمند بهتر از سخت گير مي باشد. »

از حضرت علي (ع) نقل شده است كه فرموده اند : « پند پذيري انسان بوسيله ادب و تربيت است چهار پايان و حيوانات هستند كه تنها با زدن تربيت مي شوند. »

 ( شكوه$8A يكتايي ، 1372 )

نظر علماي تعليم و تربيت :

گروهي از روان شناسان تربيتي كه در رأس آنها ( ژان ژاك رسو ) قرار دارد. معتقد است كه انسان هرگز در تربيت خردسالان نيازي به مجازات و تنبيه ندارد زيرا براي هر عملي ، مجازات و تنبيه طبيعي وجود دارد. كودكي كه سيب فاسد مي خورد ، دچار دل درد مي گردد. طفلي كه به آتش نزديك مي شود از آن آسيب مي بيند و كودكي كه با چاقو بازي مي كند زخم و جراحت ، او را تنبيه و مجازات مي نمايد و بالاخره براي هر عمل و رفتـار غيـر معمولي ، تنبيه و مجـازات طبيعي وجـود دارد كـه متناسب بـا‌ آن مـي بـاشـد. لـذا ايـن گـروه  از دانشمنـدان تعليـم و تـربيـت كـودك را طبيعـت وا مي گذارند و معتقدند كـه طبيعـت عهده دار مجـازات اعمـال نـامطلـوب كودك مي باشد . انسان هر چند نيز خردسال باشد طبعاً به لذت و تمنع از آسـايـش و رفاه متمايل ، و از عواملي كه موجب رنج او و الم او را فراهم مي آورد. قهراً گريزان است.

    هربرت اسپنسر به مربيان سفارش مي كند كه : بهترين وسيله وصول به هدف اين است كه هر كس ثمره رفتار و عكس العمل كارهاي خود را شخصاً ببيند و مي گويند براي تعليم و اخلاق توسل به وسايل تلقيني كاري عبث و بيهوده است وي در اين مورد مثالي مي آورد. « وقتي كه كودكي به زمين مي خورد و پاي او مجروح مي شود و يا به علت برخورد با ميز سرش بدرد مي آيد . جراحت و درد عكس العمل طبيعي و انعكاس قهري عمل اوست او را وا مي دارد كه در راه رفتن مواظب خود باشد و با احتياط گام بردارد. ( شكوهي ، 1372 )

   گروهي ديگر از روان شناسان معتقدند ، تنبيه خشن ترين و نامطلوب ترين روشهاي تغيير رفتار است تنبيه بعنوان ارائه محرك آزارنده بعد از يك رفتار نامطلوب به منظور كاهش دادن آن رفتار نامطلوب مي باشد.

   روشهاي نادرست تربيتي از قبيل : توهين ، سرزنش ، عدم ارائه محبت ، تنبيه بدني موجب عدم ارضاء نيازهاي اساسي رواني كودك از قبيل احساس امنيت ، احساس تعلق ، احساس ارزشمندي بودن شخصيت ، احساس اعتماد به نفس و احساس استقلال خواهد شد. ( سيف ، 1371 )

مباني نظري مخالفين تنبيه بدني :

الف: اصل « درد ، شــر است . » جرمي بنتام فيلسوف ســود انـگار انـگليسي مـي گـويد : « درد ، شر است ، و اعمال تنبيه نيز ، ضرورتاً شرارت است. چرا كه پي آمد تنبيه بدني چيزي جز درد نمي باشد. »

ب: تنبيه بدني و پي آمدهاي افراطي آن :

آنـان كـه بـا هـر صورت از مجازات بدني مخالفند معمولاً به افراطهاي گذشته استناد مي كنند و خشونتهاي اسپارتي و قرون وسطايي را به خاطر مي آورند برخي از غربيان از شخصي چون دكتر كيت ياد مي كنند كه در اوايل قرن نوزدهم در مدرسه آتن در يك روز تابستاني هشت شاگرد را به شلاق بسته و شب هنگام از آن تأسف مي خورد كه چرا عده اي بيشتري شلاق نزده است. مربيان غربي صحنه هايي از بي رحمي ها و رفتـارهـاي وحشيـانه آمـوزگـاران زمان خود را در آثار خود نقل كرده اند بعنوان مثال : « شرح حال كودكي كه با شلاق تنبيه مي شده در تمام عمر فلج مانده است ، يا كودكي را كه پاهايش را در غل نهاده و بوسيله اسب كشيده اند تا به اين ترتيب شكنجه شود و امثال اينها. »

        دانشمندان اسلامي با وجود آگاهي از اين افراط ها ، صلاح را بر حذف تنبيه بدني ندانسته اند و آ ن را تجويز نموده اند و لكن با تجديد شرايط آن سعي بر باز داشتن مربيان از افراط در تنبيه بدني داشته اند.

        غزالي در رهنمودهايش به مربيان ، آنان را حتي المقدور از اجراي تنبيه بدني ، به هر شكلش باز داشته مي گويد: « بر معلم كودكان است كه به بيم و ترغيب تأديب كند نه به ضرب و تعذيب . » ( رضائي ، 1374 )

محمد بن ابو زيد مي گويد : « سزاوار نيست كه مربي و تأديب كنندة كودكان اگر نيازمند به زدن (تنبيه بدني) كودكان شود ، بيش از سه تازيانه در تأديب آن بكار برد. »

ابن سينا مي گويد : « بايد زدن بچه ها در بار نخستين كم ، ولي دردناك باشد چنانكه حكما گفته اند اين تأديب را پس از ترسانيدن سخت و آماده كردن شفيعان انجام دهد. زيرا اگر كتك اول دردناك باشد بعد از آن بچه از كتك مي ترسد. و اگر نخستين خفيف بـوده ، دردنـاك نباشد ، بچـه ديگـر از كتـك نمـي تـرسـد و بـه آن اعتنا نمي نمايد. » ( مجوزي ، 1372 )

عنصر المعالي معتقد بود كه : « معلم بايد با اهميت باشد و شاگرد را در صورت كاهلي بزند تا وي بر خود مسلط گردد و چنانچه معلم طفل را بزند پدر نبايد شفقت نمايد. »

شهيد ثاني در مورد تنبيه مي گويد : « اگر معلمي در شاگرد انحرافاتي از قبيل : سوء خلق ، بي اعتنايي به درس و ... مشاهده كرد نبايد با صراحت اعمال ناخوشايند را به رخ او بكشد بلكه از راه كنايه و ارشاد او را آگاه نمايد زيرا چنين عنصري به شاگردان ديگر ضرر مي رساند . ( حجتي ، 1373 )

ماكارنكو با تنبيه ، چه بدني و چه روحي مخالف است اما گاهي به اجراي تنبيه بدني اعتراف مي كند به طور كلي اجراي تنبيه را براي حفظ نظم لازم مي شمرد.

(ص 257 ، اصول و فلسفه تعليم و تربيت ، دكتر علي شريعتمداري )

 

 

 

پيشينه تجربي تحقيق
   در امر تنبيه كودكان به نكاتي بايد توجه كرد كه اهم آنها بدين قرارند:

1- قبل از اعمال تنبيه بايد ريشه و علت را كشف كرد ، تا با از ميان بردن آن از تكرار تخلف جلوگيري بعمل آيد. همچنين بايد كودك از علت تنبيه آگاه شود. تا در او حس بد بيني و عدم اعتماد پيدا نشود.

2- تنبيه بايد به عنوان آخرين روش تربيتي مورد استفاده قرار گيرد.

3- تنبيه بدني كودك ، كار بسيار حساسي است . مربي در تنبيه كودك بايد فوق العاده دق?ق و محتاط باشد به همين جهت به اوليا و مربيان توصيه مي شود تا آنجا كه ممكن است به تنبيه بدني متوسل نشوند.

4- در همه حال بايد سعي و مراقبت بعمل آيد كه تنبيه در حضور جمع مخصوصاً در مقابل دوستان كودك اعمال نشود. زيرا موجب افراط در رنجاندن كودك و سبب پيدايش حالت گستاخي در كودك مي گردد.

5- معلم نبايد به هيچ وجه امر تنبيه را به دانش آموزان ديگر محول نمايد، كه اين امر در روان كودك و همچنين در روابط في ما بين دانش آموزان ، اثر ناروا و زيان بخشي به جاي مي گذارد.

6- بايد عمل بد كودك نكوهش شود ، نه شخصيت او از همه جهات مورد تحقير واقع گردد مثلاً اگر كودك كار ناشايستي را انجام داده است بايد گفت : « اين كار تو نادرست است » نه اينكه « تو فرد نادرستي هستي .»

7- از خطاهاي تربيتي ، تنبيه بصورت مضاعف است يعني هم كتك زدن در كار باشد و هم طعنه و نيشخند.

8- تنبيـه هـا لازم نيست هميشه زباني باشد گاهي يك نگاه ملامت بار ، بي اعتنائي و... مي تواند براي طفل آموزنده و سازنده باشد.

9- نبايد در تنبيه زياده روي نمود، چون در اثر تكرار و زياده روي ، اثر خود را از دست مي دهد.

10- اگر كودك فلج يا ناقص العضو ، خطايي مرتكب شد نبايد علاوه بر تنبيه ، نقـص عضو او را به رخش كشيد. چـون اين گونه ملالت ها موجب ناهنجاري روانـي كـودك مي گردد.

11- در مقام تنبيه ب? رخ كشيدن خوبي هاي همسالان كودك ، غالباً نمي تواند نتيجه مفيدي در بر داشته باشد زيرا در بيشتر موارد چنين عملي موجب تحريك حس حسادت كودك نسبت به همسالان خود مي گردد.

12- در تنبيه سعي شود در اظهار عيب متخلف ، از صراحت در بيان خودداري گردد و حتي الامكان از روش تعريض و كنايه استفاده شود.

13- تنبيه بايد در مورد تخلف مشخصي انجام گيرد ، تا كودك بتواند علت تنبيه را درك نمايد و در موارد ديگر از آن دوري كند.

14- در مقام تنبيه بايد اوضاع روحي و شرايط و احوال و مشكلات خانوادگي كودك را در نظر گرفت.

15- معلم نبايد براي تفهيم درس از حربه ترساندن بچه ها استفاده نمايد؛ زيرا ترس كه خود مي تواند يـك نوع روش تنبيه محسوب شود اشكالاتي در امر يادگيري ايجاد مي كند . ( شكوهي يكتائي ، 1372 )

 

    توماس ، بكر و آرمسترانگ در سال 1968 در مورد تأثير تنبيه مطالعاتي انجام دادند

چكيده :  مطالعات آنها نشان داد كه تنبيه در واقع رفتار بد را تقويت مي كند همچنين اولري و بكر در سال 1969 در مورد تأثير تنبيه تحقيقاتي نمودند و مشاهده كردند كه توبيخ و تنبيه ملايم موثر تر از توبيخ و تنبيه شديد است. ( بدري مقدم ، 74 )

     پژوهشي با عنوان تأثير تشويق و تنبيه در پيشرفت تحصيلي دانش آ$D9وزان در سال 1370 انجام شده است انگيزه اصلي پژوهش در باره اين موضوع مطرح بودن در حوزه تعليم و تربيت ، كاربرد نادرست تشويق و تنبيه در جامعه و خانواده و درگيري معلمان با اين مسئله است . فرضيه تحقيق بطور خلاصه اين بوده است كه ميزان يادگيري دانش آموزاني كه مورد تشويق قرار گرفته اند بيش از دانش آموزاني است كه مورد تنبيه قرار گرفته اند. ( نعمت اله ، 1375 )

      در تحقيقي كه در سال 1365 در مورد خصوصيات دانش آموزان انزوا طلب مدارس راهنمايي در سطح تهران بعمل آمده خصوصيات دانش آموزان انزوا طلب و عوامل بوجود آورنده آن مشخص گرديده است.

چكيده : دانش آموزان انزوا طلب داراي خصوصيات زود رنجي ، عدم احساس امنيت ، خجالتي بودن دائمي ، احساس ناراحتي و اضطراب در كلاس ، تعامل اجتماعي محدود با ديگـران ( خصـوصـاً معلمان ) و ... مـي باشنـد و عوامل مستعد كننده انزوا طلبي در دانش آموزان ياد شده ، عوامل تحصيلي مانند عدم همخواني سني ، تغيير محل سكونت ، عدم احساس امنيت و آرامش خاطر در كلاس و عوامل خانوادگي مانند فقدان پدر ، خصوصيات پرخاشگرانه در پدران ، استفاده از روش تنبيه و تشويق به يك اندازه در محيط خانه و استفاده از شيوه كتك زدن در تنبيهات و موارد ديگر. ( مرادي ، 1375 )

خلاصه و جمع بندي تحقيق :
1- بايد به كودكان گوش زد نمود براي اينكه بتواند در اجتماع زندگي كند و مورد قبول واقع شود بايد قوانين و مقررات اجتماعي را مراعات نمايد و در صورت عدم رعايت مقررات تنبيه و مجازات خواهد شد و حفظ مقررات و رعايت قوانين هم از نظر اجتما$B9ي و هم از نظر شادي و آرامش شخصي اهميت دارد.

2- براي عادت دادن دانش آموزان به رعايت نظم و انضباط و مقررات و كمك به قوه يادگيري و ابتكار آنان بايد مقررات و تكاليف در حد توانايي آنها در نظر گرفت و به طور كلي مقررات وضع شده با نياز و سن آنها هماهنگي داشته باشد همچنين ضمن آگاه نمودن دانش آموزان از مقررات و وظايف محوله آنها را به رعايت نظم و انجام وظيفه وادار نمايد.

3- تشويق و تنبيه بايد بجا و مناسب با رفتار باشد تا موثر واقع شوند . زيرا تشويق و تنبيه دو روش تربيتي هستند كه در مدارس و خانواده اعمال مي گردد ولي اثر تشويق همواره بيش از تنبيه است و تنبيـه گـاهـي اوقـات اثـرات سوء دارد و رفتار گريز و كينه توزي و حقارت به بار مي آورد.

4- تنبيـه ضمـن اينـكه مـوجب تضعيف و عدم تكرار رفتار مي شود كودك را متوجه مي نمايد كه رفتارش مورد قبول اجتماع نبوده است و تنبيه به دو صورت ممكن است اعمال گردد:

 الف: به صورت تنبيه بدني ، سرزنش و ناسزاگويي .  

    ب: به صـورت محـروم ساختن كـودك از امتيازات مانند استفاده از زنگ تفريح – سينما رفتن و ...

5- به طور كلي بايد به دانش آموزان آزادي داده شود ولي در عين حال آزادي آنها نبـايـد مخل آزادي ديگران باشد كودك بايد بياموزد كه دنياي خارج براي او محدوديت هاي دارد و ديگـران نيـز در صدد كسب آزادي و خود شكوفايي هستند. بنابر اين بايد در عين حال براي خود محدوديت هايي قايل شود.

 

 

 

 

نتيجه گيري
1- بين تنبيه و اختلال رفتاري چه رابطه اي وجود دارد؟
      با توجه به تحقيقات و مطالعات انجام گرفته در مورد تنبيه به اين نتيجه رسيديم كه اگر تنبيه به صورت محروم ساختن كودك از بعضي مزايا مانند سينما رفتن ، تماشاي تلويزيون و استفاده از زنگ تفريح و ... مي تواند موثر واقع شود زيان كمتري داشته بـاشـد ولـي در بعضي مـوارد نـاديـده گرفتن و مورد غفلت قرار دادن رفتار بد دانش آموز نوعي تنبيه است و در تضعيف رفتار ناپسند موثر واقع شود.

      تنبيه بايد بجا و مناسب با خطا باشد بايد از تنبيه هاي شديد در برابر خطاهاي كوچك و يا از تنبيه هاي گروهي براي اشتباههاي فردي به ويژه تنبيه بدني و كنايه آميز و توهين وار بايد خودداري شود. زيرا اينگونه تنبيهات اغلب در ضمير دانش آموزان باعث كينه و انتقام جويي مي شود. تنبيه هاي خيلي خفيف اثر باز دارندگي كمي دارد و در بعضي موارد اصلاً تأثير ندارد در حالي كه تنبيه هاي متوسط و متعادل در توقيف رفتار ناپسند موثر و اثر يادگيري بيشتري دارند ( ترجمه شريف تبريزي ، 1378 )

       تنبيهات بدني گاهي ضررهاي غير قابل جبراني را هم به همراه دارد بعنوان مثال :

1- كودك عادت مي كند كه در برابر زور بدون چون و چرا تسليم گردد و با اين منطق خو بگير كه « زور و قلدري پيروز است و هر وقت عصباني شدي بزن و باكي نداشته باش. »

2- تنبيهات بدني احياناً ممكن است در كودك عقده اي نسبت به اوليا و مربيان ايجاد كند و حالت طغيان و سركشي را در او بر انگيزد.

3- كودك را ترسو بار مي آورد، بوسيله كتك شخصيت كتك در هم شكسته مي شود و تعادل روحي او بر هم مي خورد و احتمالاً به بيماريهاي رواني مبتلا مي گردد.

     بررسي ها نشان داده است كه افراط در تنبيه ، گاهي موجب پيدايش عقده نسبت به اوليا و مربيان و دلسـردي از زنـدگـي مي شود . چنين كودكي يا از خانواده و مدرسه مي گريزد ، يا در برابر اوليا و مربيان مقاومت مي كند و يا بالاخره به فكر انتقام جويي مي افتد.

     تنبيهات غير بدني ، شخصيت كودك را در هم مي كوبد و اسباب ترس و اضطراب وي را فراهم مي سازد. چه بسيار اتفاق افتاده است كه كودك محبوس چنان ترسيده كه به ضعف اعصاب مبتلا شده و تا آخر عمر نتوانسته است از عوارض آن رهائي يابد و گاهي چنان مرعوب شده كه سكته كرده است فحش و بد زباني علاوه بر حرمت ، براي كودك بد آموزي دارد و او را به اين عمل زشت عادت مي دهد.

       حضرت علي (ع) فرمود : « زياده روي در ملامت و سرزنش ، آتش لجاجت را شعله ور مي كند . » ( تحف العقول صفحه 84 )

       تنبيه بدني كودك را به دروغگويي ، حيله گري و رياكاري ، ر?ج و تحقير ، افسردگي و بيماري هاي عصبي ، خود آزاري و ديگر آزاري ، لجبازي و گوشه گيري ، كينه توزي ، اندوه و حزن سوق مي دهد. ( مجوزي ، 1372 )

2- ميزان تنبيه در تغيير رفتار ناپسند كودكان چگونه بايد باشد؟
اگر مي توانستيم كودكمان را فقط با استفاده از روشهاي مثبت تربيت كنيم خيلي عالي بود امام نمي توانيم زيرا براي يادگيري و آموختن رفتاري شايسته هم روشهاي مثبت و منفي ( تشويق و تنبيه ) لازم هستند و تنبيه به تنهايي نمي تواند نتايج دلخواه را فراهم كند زيرا به طور كلي روش منفي است و اين روش به كودكان مي آموزد چه كار نبايد انجام دهند اما نمي آموزد كه چگونه بايد رفتار كنند و وقتي تنبيه را بدون تقويت رفتار شايسته به كار بريم كودك نمي داند رفتار ناپسندش را با چه رفتاري جايگزين كند و تنبيه فقط هنگامي مـوثـر قلمداد مـي شـود كـه بـروز رفتـار نامناسب را كاهش دهد. ( حسيني نيك ، 1378 )

        نبايد در تنبيه زياده روي نمود ، چون در اثر تكرار و زياده روي ، اثر خود را از دست مي دهد و باعث لجاجت مي شود . بنابر اين افراط در تنبيه چه بدني و غير بدني از نظر اسلام مردود شناخته شده است.

3- آيا رعايت نكات مهم در انجام تنبيه در تغيير رفتار ناپسند كودكان تأثير دارد؟
الف) در تنبيه زياده روي نكنيد: اگر در امر يادگيري و تغيير رفتار ناپسند كودك از تنبيه بيشتر استفاده شود كودك به آن عادت مي كند و تنبيه تأثير خود را به تدريج از دست خـواهـد داد هـر اقدامي اگر هم موثر باشد شامل ممنوع كردن تماشاي تلويزيون تنبيه هاي بدني و غيره با استفاده بيش از حد تضعيف مي شو$D9د و اثر مورد نظر شما را ايجاد نخواهد كرد.

ب) از تنبيه در كنار روش هاي مثبت استفاده كنيد : وقتي تنبيه را به عنوان يك روش انتخاب مي كنيد بايد به كودك آموزش نيز بدهيد، تنبيه به تنهايي رفتار خوب را به كودك نمي آموزد. براي تشويق كودك به انجام آن چه مي خواهيد بايد تفهيمش كنيد در صورت اصلاح رفتار ناپسند پاداش برايش در نظر گرفته ايد.

ج) تنبيه را به تعويق نيندازيد : اگر قصد تنبيه كودك را داريد درست پس از رفتار ناپسندش ايـن كـار را انجـام دهيد زيرا هر تنبيهي اثرش را با گذشت زمان از دست مي دهد و ممكن است كودك نتواند ارتباط تنبيه را با عمل ناپسندش درك كند.

د) در تنبيه ثابت قدم باشيد : تنبيه موثر نه تنها يك تنبيه بدون وقفه است بلكه تنبيهي است كه بر كودك قابل پيش بيني باشد. تنبيه بايد در تمام مواردي كه در آن رفتار ناپسند سر مي زند انجام شود اگر به كودكتان گفته ايد كه در صورت پرت كردن عروسكش آن را از او خواهيد گرفت حتماً پس از هر بار پرت كردن به وعده خود عمل كنيد تا هميشه منتظر پيامدهاي رفتار ناپسندش باشد.

هـ) الكي تنبيه نكنيد : كودك را به تنبيهي كه آن را انجام نمي دهيد تهديد نكنيد . پيش از واكنش نشان دادن دومين ، سومين يا دوازدهمين بار فرصت را به او ندهيد هميشه به حرفي كه مي زنيد عمل كنيد و چيزي را كه گفتيد جدي بگيريد . تهديدهاي پوچ و ناپايدار به رفتارها نادرستي مي انجامد كه تثبيت شده در برابر تغيير مقاومتر باشيد.

( خزعلي ، 1378 )

4- آيا اعمال تنبيه در تغيير رفتار ناپسند كودكان هميشه نتيجه مثبت به دنبال خواهد داشت؟

با توجه به مطالعات انجام گرفته در مورد تنبيه و با توجه به نظر دانشمندان و علماي تعليم و تربيت به كار گيري  عمل تنبيه در مدارس يا خانواده ها هميشه نمي تواند نتيجه مثبت داشته باشد و مطالعات نشان مي دهد كه اثر تشويق همواره بيش از تنبيه بوده است خصوصاً گاهي نتيجه تنبيه معكوس بوده و يادگيري و رفتار را دچار اختلال مي كند البته در بعضي از موارد تنبيه موثر واقع مي شود ولي تا آنجا كه امكان دارد بايد از تنبيه به ويژه تنبيه بدني خودداري شود زيرا اغلب موجب گريز از منبع آن كه در مدرسه ، معلمان و در خانواده ، والدين مي باشند مي شود و شكاف عميق بين معلم و دانش آموز ايجاد مي كند . بنابر اين معلم بايد در به كار بردن تشويق و تنبيه به ويژه در مورد تنبيه محتاط باشد و به شخصيت فرد فرد دانش آموزان و تفاوت هاي فردي آنها توجه داشته باشد . مثلا زماني كه مي خواهيد در تنبيه از روش محروميت استفاده كنيد بايد بر حسب سن كودكان تعيين گردد. و گذراندن دوره هاي طولاني در يك اتاق يا محروم شدن از بيرون رفتن از خانه براي چند هفته سازنده نيست و كودك را آزرده مي كند. معمولا يك محروميت كوتاه مدت خيلي موثر است و اين زمان در حد چند دقيقه است .

( بدري مقدم ، 1374 )

 
 

 

پيشنهادات
1- پيشنهاد مي گردد جهت پيشبرد اهداف آموزشي بايد با خانواده مخصوصا مادران آموزش ويژه در زمينه اصول تعليم و تربيت ارائه گردد.

2- پيشنهاد مي گردد والدين و معلمان و كساني كه به كار تعليم و تربيت كودكان مي پردازند از تنبيه به عنوان آخرين حربه استفاده نمايند و در انجام تنبيه شرايط سني – عاطفي – اجتماعي كودكان را مد نظر قرار دهند.

3- پيشنهاد مي شود كه محيط مدارس با توجه به ذوق و علاقه به همكاري و همفكري دانش آموزان طراحي شود.

4- پيشنهاد مي گردد معلمان سعي نمايند محيط آموزشي را طوري طراحي كنند كه در آن كودكان احساس آرامش نموده و با همديگر همكاري و همياري نمايند و در آنها اعتماد به نفس ايجاد گردد.

5- پيشنهاد آخر اينكه ، والدين و معلمان سعي نمايند از تنبيه بويژه تنبيه بدني جز در موارد استثنايي آن هم به صورت جزئي استفاده نمايند تا موجب بروز اختلال رفتاري كودكان نشوند.

 

 

 

محدوديت هاي تحقيق
      در انجام تحقيق با محدوديت ها و مشكلات زيادي مواجه بودم كه در ذيل به اهم آنها اشاره مي كنم:

الف) عدم آشنايي كافي با چگونگي انجام تحقيق و پژوهش به دليل تجربه كم و ناآشنايي با اصول پژوهش و تحقيق.

ب) كمبود امكانات مانند كامپيوتر و پرينتر براي نگارش موضوع تحقيق.

ج) عدم دسترسي به منابع و مأخذ مربوط به تحقيق.

د) كمبود وقت به علت همزمان بودن انجام پروژه تحقيق با سال تحصيلي.

ر) عدم دسترسي به پايان نامه ها ، خصوصاً پايان نامه هاي مربوط به موضوع انتخاب شده

هـ) عدم دسترسي سريع به استاد راهنما به علت وجود مسافت طولاني بين محقق و استاد راهنما.

 

 

 

 

فهرست منابع و ماخذ

1- مجوزي , دكتر عبدالله _ چرا تنبيه _ چاپ دانا _ 1372

2- گنجي , حمزه _ روان شناسي عمومي _ انتشارات بعثت _ 1371

3- مقدم بدري_ كاربرد روان شناسي در آموزشگاه_ چاپ ششم_ نشر پرورش_ 1379

4- وكيليان , منوچهر  _  تاريخ آموزش و پرورش اسلامي ايران _ چاپ هفتم _ انتشارات پيام نور _ 1378

5- استفن دكتر گابر _ چگونه با كودكم رفتار كنم _ چاپ سوم _ انتشارات مرواريد _ 1379

6- خورشيدي , عباس و همكارانش _ راهبردهاي مديريت در آموزشگاه _ انتشارات سروش _ 1379

7- سيف , علي اكبر _ روان شناسي پرورشي ( تربيتي ) _ انتشارات آگاه _ 1371
8- شيرازي , گيتا _ ماهنامه تربيت _ شماره خرداد _ سال شانزدهم _ 1380

9- شريعتمداري , دكتر علي _ اصول و فلسفه تعليم و تربيت _ انتشارات امير كبير _ 1375

10- شكوهي يكتائي , محسن _ روشهاي تعليم و تربيت اسلامي _ نشر ايران _ 1372
11- كرم نوري , رضا – مرادي , عليرضا _ روان شناسي تربيتي _ نشر افست _70 13

فرستنده: پارسا
نویسنده/گردآورنده: محمد لطفي زارنجي


بازگشت به صفحه اصلی
نام و نام خانوادگی
رایانامه
*
کدتصویری کدداخل تصویر
 
نام و آدرس ایمیل شما محفوظ است
 
 
     
 
بازدید کننده حاضر : 630    مجموع بازدید کنندگان : 6641716
نقشه سایت ارتباط باما خدمات اداری ارسال مطلب جستجو مطالب
 
 
تمام حقوق مادی و معنوی مربوط به بالنده است.
کپی برداری از مطالب سایت با ذکر نام سایت بلامانع است.

پیامک:50002130022746
All rights reserved ©
WWW.BALANDE.COM